Het mediterrane voedingspatroon

Al omstreeks 1960 was bekend dat onder de bevolking van Kreta en andere delen van Griekenland, maar ook in Italië opvallend minder vaak hart- en vaatziekten optraden, vergeleken met andere Europese landen. Het Mediterrane voedingspatroon bleek daarvan een van de belangrijkste oorzaken: verse groenten, fruit, brood, granen, pasta, vis en gevogelte in kleine tot matige hoeveelheden en het gebruik van onverzadigde vetten, vooral olijfolie.
De plantaardige producten nemen er een voorkeursplaats in en olijfolie is hier de belangrijkste bron van vetten.

Antioxidanten

Het Mediterrane dieet bevat een belangrijk aantal antioxidanten (vitamine C en E, carotenoïden, selenium en flavonoïden die voorkomen in groenten, fruit, noten, volkorenproducten, peulvruchten, vierge en extra vierge olijfolie en wijn).
Er zijn aanwijzingen dat deze stoffen een belangrijke rol kunnen spelen in de strijd tegen hart- en vaatziekten, darm- en borstkanker en veroudering.
Dat matig en gevarieerd eten – gecombineerd met voldoende lichaamsbeweging – belangrijk is voor onze gezondheid, is algemeen bekend.

Vet

gezonde voeding

Maar wat de heilzame werking van olijfolie nu eigenlijk precies inhoudt en waar dat door komt, dat weten we nog niet zo lang. In de afgelopen tien, twintig jaar heeft wetenschappelijk onderzoek echter veel duidelijk gemaakt.Vet is een onmisbaar onderdeel van een gezond voedingspatroon. Belangrijk is wel dat we niet te veel vet eten, en dan vooral niet te veel verzadigde vetten (voornamelijk dierlijke vetten). Dit kan namelijk leiden tot een te hoog cholesterolgehalte in het bloed, waardoor de kans op hart- en vaatziekten toeneemt: onder andere door vetophoping raken onze bloedvaten verstopt, met alle risico’s van dien.
Olijfolie bestaat voor het grootste deel, gemiddeld voor 75 procent, uit enkelvoudig onverzadigde vetzuren. Uit recent onderzoek is gebleken dat deze vetzuren positieve effecten hebben op de samenstelling van het cholesterol in ons bloed. En dat is gunstig voor hart en bloedvaten.

Cholesterol

Cholesterol en vetbestanddelen lossen niet op in water, en dus ook niet in ons bloed. Voor het transport door ons lichaam binden zij zich daarom aan eiwitten (de zogenoemde lipoproteïnen), die wél oplosbaar zijn. Deze lipoproteïnen worden via ons bloed getransporteerd naar de verschillende delen van ons lichaam, waar ze weer in cellen en weefsels worden gebruikt.
Er is echter verschil tussen de ene lipoproteïne en de andere. We maken onderscheid tussen LDL (lipoproteïnen met een lage dichtheid) en HDL (lipoproteïnen met een hoge dichtheid).
LDL dringt binnen in de wand van een bloedvat en geeft cholesterol de mogelijkheid zich daar op te hopen. Verzadigde vetzuren verhogen het LDL-gehalte, onverzadigde vetzuren doen het dalen. Aan de andere kant zien we dat HDL juist gunstige effecten heeft.

Hoe dat precies zit, is nog niet helemaal bekend. Maar het staat wel vast dat een hoog gehalte HDL een beschermende werking heeft tegen hart- en vaatziekten. Een laag HDL-gehalte blijkt het risico hierop juist te verhogen. Enkelvoudig onverzadigde vetzuren, waaruit olijfolie voor ongeveer 75 procent bestaat, verlagen het LDL-gehalte en houden het HDL-gehalte op peil. Mede daarom heeft de Nederlandse Voedingsraad in 1991 gesteld dat enkelvoudig onverzadigde vetzuren zeer geschikt zijn voor onze benodigde vet-inname. Olijfolie bevat het hoogste percentage enkelvoudig onverzadigde vetzuren van alle plantaardige oliën.